Sosyal fobi toplum içindeyken utanma ve ortamdan uzaklaşama isteğinin yoğun yaşandığı bir kaygı bozukluğudur. Başkaları tarafından inceleme altında olduğu düşüncesi ve eleştirilme korkusu performansını etkiler. Pek çoğumuz günlük yaşamda bazen utanabiliriz. Mesela toplum önünde konuşmak hepimiz için heyecanlanabildiğimiz ya da utandığımız durumlardan biridir. Ancak sosyal fobisi olan kişiler başkalarıylayken neredeyse hemen her durumda bu tip duyguları yaşarlar. Bireyin yaşadığı bu devamlı kaygı durumu hayat kalitesini önemli ölçüde düşürür.
Sosyal fobi iki şekilde olmaktadır; genel ve özel sosyal fobi. Genel sosyal kaygı insanlarla iç içe bulunulan her durumu kapsarken özel sosyal fobide bazı durumları kapsamaktadır. Örneğin insanların içinde yemek yemek, imza atmak gibi durumlara özgüdür. Bu rahatsızlığa sahip bireylerin yaşadığı problemler günlük hayattaki yaşadığımız utanmadan oldukça farklıdır. Bu tip kaygıları olanlar markette alışveriş yaparken, birisine yol sorarken, sipariş verirken utanırlar. Ya da bir ürünü iade etmek onlar için oldukça zordur. Sosyal fobide karşılaşılan bazı belirtilere bakacak olursak;
- Çarpıntı
- Titreme
- Terleme
- Kaslarda gerginlik
- Midede rahatsızlık hissi
- Göğüste sıkıntı hissi
- Sıcak yada soğuk basması
- Başta ağırlık hissi
- Baş ağrısı, olarak sıralanabilir.
Sosyal Fobinin Neden Kaynaklanıyor Olabilir?
Sosyal kaygı en sık görülen psikiyatrik rahatsızlıklardan biridir. Türkiye’de üniversite öğrencileri arasında yapılan bir araştırmada %24’ünde saptanmıştır. Ayrıca yaşam boyunca karşılaşılma olasılığı %2-13 gibi yüksek bir orandadır. Pek çok rahatsızlıkta olduğu gibi bu durumda da bazı tetikleyiciler vardır. Hiç evlenmemiş olmak maddi durumun yetersizliği, sosyal konum, eğitim düzeyi düşük insanlarda görülme sıklığı daha fazladır. Pek çok rahatsızlığın oluştuğu erken çocukluk döneminde sosyal ortamlarda bulunmamak da risk faktörüdür. Ayrıca çocukluk döneminde çekingen olanlarda ilerde sosyal kaygısı bulunma olasılığı yüksektir. Anne baba tutumları diğer bir sebep olarak karşımıza çıkmaktadır. Kontrolcü ya da baskıcı anne baba tutumları kişide sosyal fobi oluşmasına sebep olabilir.
Her ne kadar günlük konuşma dilinde yaygınlaşmış olsa da bu bozukluk insanın hayatını çok etkileyen bir süreçtir. Çünkü sosyal kaygısı olan kişiler çoğunlukla kaçınma davranışı sergilerler. Bu kaçınma davranışları okul başarısının düşmesine, sorumluluk almaktan kaçınmasına neden olur. Ayrıca depresyon, ilaç kullanım, alkol bağımlılığı gibi farklı problemlere de yol açabilmektedir.
Sosyal Fobinin Çözüm Yolları Nelerdir?
Bu tip problemleri aşılmasında pek çok faktör rol oynamaktadır. Çoğu sorunda hatta tıbbi hastalıklarda da olduğu gibi erken müdahale oldukça önemlidir. Kişinin tedaviye olan isteği ve motivasyonu süreci büyük oranda etkilemektedir. İlaçla ve psikoterapi yöntemi ile tedavi yapılabilmektedir. Her ikisinin bir arada bulunması daha etkin olmaktadır. Psikoterapide yaygın olarak BDT yöntemi kullanılmaktadır. Bu noktada ilk olarak kişinin düşüncelerindeki bilişsel çarpıtmaları fark etmesi sağlanmaktadır. Ardından bu düşünceleri daha kullanışlı alternatifleriyle yer değiştirerek terapi süreci devam eder. Bu süreç yaklaşık 9-12 ay arasındadır. Bu yöntem etkililiği kanıtlanmış ve oldukça yararlı bir yöntemdir.