Bağımlı kişilik bozukluğu yalnız kalmaktan korkmak ve bunda kaçınmakla karakterize olmuş bir kişilik bozukluğudur. Bağımlı kişilik bozukluğuna sahip kişiler depresyon ve anksiyeteye oldukça yatkındırlar. Bununla beraber bağımlı kişilik borderline kişilik bozukluğu gibi başka bir kişilik bozukluğuyla da birlikte ortaya çıkabilir. Çeşitli alkol ya da tütün ürünlerine de kolaylıkla bağımlılık geliştirirler.
Bilişsel kuramcılara göre temelinde kişinin yetersizliğine olan inancı vardır. Bu inanış ”Yalnız hiçbir şey başaramam”, ”Asla yalnız kalmamalıyım” gibi çeşitli düşünceleri şekillendirir. Yalnız kalmak en büyük korkularındandır. Sürekli başkalarının yardımına muhtaç oldukları fikriyle yaşarlar. Bu düşünceler kişinin yaşamında farklı ve işlevsiz kurallar geliştirmesine yol açar. Zamanla tüm bunlar kişiyi bir konfor alanına hapseder. Bu konfor alanı bireyin gelişiminin önündeki en büyük engellerdendir.
Kendileriyle ilgilenilmesi bir yaşam amacı haline gelmiştir. Hedeflerini bireysel başarı yerine başka insanların takdirini ve beğenisini kazanmak olarak sınırlandırırlar. Kişisel hedefleri de yine başkalarının ilgilerine ya da tercihlerine göre yapmaktadırlar. Fikirler ve hedefleri de diğer insanların onaylamasın bağlıdır. Bu nedenle bağımlı oldukları kişi ya da kişilerden onay almadan karar alamazlar.
Bağımlı kişilik geliştiren bireylerin istismara maruz kalmaları da oldukça olasıdır. Kendilerini ifade etmekte zorlanırlar. Zeten kendi düşüncelerini önemli ya da kayda değer görmezler. Başkaları tarafından önemli görülmesi ve değerli olması daha mühimdir. Bu yüzden özellikle ergenlik süreciyle birlikte zorbalık görme ihtimalleri de yüksektir. Sürekli teslimiyetçi davranışla sergilerler. Bu da onları kolaylıkla manipüle edilebilir hale getirmektedir.
Farklı yaş aralıklarına göre bağımlılık geliştirdikleri alan ya da kişiler de buna göre şekillenir. Örneğin ergenlik sürecinde kiminle arkadaşlık edeceğini ailesi tarafından belirlenebilir. Meslek, kariyer tercihleri ya da o gün ne yiyeceğine dair konularda dahi yoğun bir karasızlık yaşamaları olasıdır.
Bağımlı Kişilik Bozukluğu Tanı Kriterleri
Bağımlı kişilik bozukluğunu klinik ortamda değerlendirme ve tanı amacıyla aşağıdaki ölçütler baz alınır. Bu belirtilerden en az dördünün bulunması gerekmektedir (DSM 5, 2013):
1-Başkalarınden yeterince destek ve öğüt almadıkça gündelik kararlarını vermekte güçlük çeker.
2-Çoğu alanda kendisinin yerine başkasının sorumluluk almasını gereksinir.
3-Desteklerini çekecekleri ya da kabul görmeyeceği korkusuyla başkalarıyla aynı görüşte olmadığını söylemekte güçlük çeker.
4-Kendi başına bir iş yapmakta güçlük çeker.
5-Başkalarının bakım ve desteğini sağlamak için hoş olmayan şeyleri yapmayı isteyecek kadar aşırıya gider.
6-Kendi kendine bakamayacağı korkusu yüzünden tek başına kaldığında kendini rahatsız hisseder.
7-Yakın bir ilişkisi sonlandığında bakım ve destek kaynağı olarak yeni bir ilişki arayışına girer.
8-Kendi kendine bakmak durumunda bırakılacağı korkusuyla gerçekçi olmayan biçimde kafa yorar.