Yas, kaybın ardından verdiğimiz tüm tepkileri içerir. Psikolojik bir rahatsızlık değil, doğal bir süreçtir. Sevdiğimiz birinin veya bizim için önemli bir şeyin kaybıyla yüzleşmek, normal olarak yas tepkisiyle sonuçlanır. Yas normal bir süreç olmakla birlikte tamamen kişiye özgü biçimde deneyimlenir. Kaybın ardından kaybettiğimiz kişinin/şeyin olmadığı dünyaya uyum sağlamaya çalışırız. Kaldığımız yerden hayata devam etmemiz, olup biteni kabullenmemiz zaman alır. Bilişsel düzeyde kabullendiğimiz kaybı duygusal düzeyde de kabullenebilmemiz gerekir. Bunun için uzun zaman geçmesi, kaybımıza ilişkin anıları işlememiz gerekir.
Yas Sürecinde Sıklıkla Verdiğimiz Tepkiler:
Bedensel tepkiler: Baş ağrısı, göğüs ağrısı, göğüste sıkışma hissi. Boğazda düğümlenme, bulantı, kusma, kabızlık veya ishal. Nefes darlığı, çarpıntı. Adet düzensizlikleri, kas seğirmeleri, gerginlik ve kasılma hisleri. Uyku düzensizlikleri, hâlsizlik ve yorgunluk.
Duygusal tepkiler: Üzüntü, özlem, öfke, güvensizlik, pişmanlık, kararsızlık, kaygı, aklını yitirme korkusu, hayata karşı ilgi ve istek kaybı, hiçbir şeyden zevk alamamak, hiçbir duygu hissedememek, geleceğe dair umutsuzluk ve karamsarlık hissetmek, yalnızlık ve çaresizlik.
Bilişsel tepkiler: Ölümü inkar etmek, ölen kişiyi ve ölümü düşünmeye engel olamamak, kendini suçlamak, kendine kızmak, ölüm anını tekrar tekrar hatırlamak, dikkatini toparlamakta zorlanmak, bellek sorunları yaşamak.
Davranışsal tepkiler: Amaçsız biçimde aşırı hareketlilik, kendini tamamen başkalarına yardıma adayarak kaybın acısından kaçınmak. İnsanlardan uzaklaşmak ve görüşmek istememek. Ölen kişinin eşyalarına, bulunduğu yerlere aşırı yönelmek veya bunlardan tamamen uzak durmaya çalışmak. Mezarına çok sık gitmek veya hiç gidememek. Alkol ve/veya madde kullanmak, cinsellikle ilgili değişiklikler.
Belirli bir zaman geçtikten sonra çoğunlukla yukarıda bahsedilen tepkilerimiz azalır, yavaş yavaş gündelik işlevselliğimize döneriz. Yasla ilgili çalışmalar incelendiğinde, sürecin sıklıkla 6-12 ay içerisinde tamamlandığı ve yas tutan kişinin gündelik işlevselliğine döndüğü belirtilmektedir; karmaşık yas ise bu süreden daha uzun süren yas tepkilerini adlandırmak için kullanılan bir kavramdır.
Karmaşık yas, yas sürecini beklenenden daha yoğun veya uzun yaşadığımız durumları anlatır. Gündelik hayata devam etmemizi engelleyecek biçimde, sürekli olarak yas tepkileri gösterdiğimiz bu süreçler komplike ya da patolojik yas olarak da isimlendirilir. Yas sürecinin karmaşık hâle gelmesinde kaybettiğimiz kişiyle/şeyle kurduğumuz ilişki biçimi, bu ilişkide tamamlanmamış işlerimizin olması, demografik faktörler, kişisel özelliklerimiz ve süreç boyunca yeterli desteği göremememiz etkilidir.