Öfkenin Doğası
Merhaba, bugün çocuklarda öfkenin ne olduğunu, nedenlerini, çeşitlerini ve bu duyguyla başa çıkma yollarını konuşacağız.
Öfke, aslında herkesin zaman zaman deneyimlediği doğal bir duygudur. Yaşandığında sağlıklı ve insani bir duygu olabilir. İnsanın doğasında öfkelenmek vardır. Çocuklar da tıpkı yetişkinler gibi öfke hissi yaşayabilirler ve bu, onların dünyayı anlamaya, kendilerini ifade etmeye çalıştıklarının bir göstergesi olabilir. Bu duygular, çocukların sınırlarını öğrenmesi, kişilerarası ilişkileri anlamlandırması, kendini ve dış dünyayı keşfetmeye çalışırken gelişir.
Öfke, çoğu zaman bir tür tepki olarak ortaya çıkar. Çocuklar, ihtiyaçlarının karşılanmadığını ya da adil bir şekilde muamele görmediklerini düşündüklerinde öfke hissedebilirler. Örneğin, bir oyuncak almak istediklerinde ve bu istekleri reddedildiğinde, ya da bir kuralı anlamadıklarında öfke yaşanabilir.
Öfke özellikle işgal durumlarında verilen doğal bir duygudur. Yani bireyin sınırlarının ihlal edildiğini hissettiği durumlara verdiği doğal bir tepkidir. Bireyin tehlikelere karşı kendini korumasını sağlar.
Öfke, bazen bir ikincil duygu olabilir. Yani, çocuk aslında başka bir duyguyu, örneğin hayal kırıklığını ya da korkuyu, öfke olarak ifade edebilir. Bu, özellikle küçük yaşlardaki çocuklar için yaygındır çünkü duygusal zekâları henüz tam olarak gelişmemiştir. Çocukların duygusal repertuarı dardır; bu nedenle deneyimledikleri duyguların adlarını bilmediklerinde, bu yeni duyguları bildikleri bir duygu olan öfke gibi yaşarlar. öfkeyi nasıl deneyimliyorlarsa, bu adını bilmedikleri yeni duyguları da öfke gibi yaşarlar.
Örneğin; çocuğunuza istediği oyuncağı almadığınızda öfkeli tepkiler verebilir ancak çocuğunuz aslında hayal kırıklığı yaşıyor olabilir ve bu duyguyla daha önce karşılaşmadıysa ya da bu duyguya daha önce bir ad verilmediyse, çocuk bu duyguyu bildiği bir duygu gibi yani öfke gibi deneyimleyebilir.
Öfkelenen Çocuğun Bedeninde Neler Olur?
Öfke, bedensel olarak da kendini gösterebilir. Çocuklar öfkeli olduklarında bedenleri ısınmaya başlayabilir, hızla nefes alıp verebilir, kalp atışları hızlanabilir, kasları gerginleşebilir, yüzleri kızarabilir ya da vücutlarında titremeler olabilir. Burada öfkelenmiş bir çocuğu ısınmış bir motora benzetebiliriz.
Peki, çocuklar öfkeleriyle nasıl başa çıkabilir? İşte birkaç strateji:
- Duygularını adlandırmalarını öğretmek: Bu noktada ebeveynlerin çocukların duygusal repertuarını genişletmesi, yaşadıkları duygulara ad vermesi önemlidir. Çocuğun öfkesinin farkına varabilmesi için öncelikle bu duygunun adlandırılması gerekir. “Şu anda çok sinirli hissediyorsun” demek, onların duygularını anlamalarına yardımcı olur. Ayrıca ebeveynlerin çocuğun duygularını görmesi, kabul etmesi önemlidir. Çocuğu bu duygu ile baş başa bırakmamalı, ona eşlik etmelidir. Çocuk, ebeveyninin rehberliğine muhtaçtır.
- Çocuğunuzun Sakinleşmesini Sağlayın: Öfkelenmiş bir çocuğu ısınmış bir motora benzetmiştik. Isınmış bir motoru kullanmaya devam ederseniz motor bozulur. Aynı şekilde, öfkeden dolayı yoğun bedensel deneyimler yaşayan çocuğunuz ile öfke anında iletişim kuramaz, ona bir şey öğretemezsiniz. Öncelikle çocuğunuzun sakinleşmeye, dengelenmeye ihtiyacı vardır. Çocuklara öfkelendiklerinde sakinleşmek nefes egzersizleri yaptırmak, hareket etmesini sağlamak, zıplatmak, gevşeme egzersizleri yaptırmak sakinleşmelerine yardımcı olacaktır. Bazı çocukların yalnız kalmaya ihtiyacı olabilir. Bu durumlarda da çocuğunuzun sakinleşebileceği, yalnız kalabileceği güvenli ortamlar oluşturabilirsiniz. Fiziksel temas da çocukların sakinleşmesi için etkili bir yöntemdir. Öfkeli çocuğunuzu kucağınıza alıp sarılabilirsiniz.
- Alternatif davranışlar geliştirmek: Özellikle öfkeli çocuklara ne yapmamaları gerektiği söylenir. Ancak kısıtlı baş etme yöntemi olan çocuğun elinden, kendini rahatlatacağı bu yöntemi de almak, çocuğu ne yapacağını bilememesine ve öfkesini kontrol edememesine neden olabilir. Çocuklara öfkelerini ifade etmenin daha yapıcı yollarını öğretmek önemlidir. Örneğin, bir şeyleri atıp kıramayacağını söylediğinizde “Bu yastığı tekmeleyebilirsin” gibi alternatif bir yöntem sunmanız gerekir.
Son olarak belirtmek isterim ki, çocuklar ebeveynlerin aynasıdır. Sizler duygularınızla nasıl baş ederseniz çocuklarınız da öyle baş edecektir. Eğer çocuğunuz öfkelendiğinde sakinleştirmekte zorlanıyorsanız, çocuğunuz öfkesini yönetemediğinde siz de öfkeleniyorsanız ve işler içinden çıkılmaz bir hal alıyorsa, bu noktada bir uzmandan destek almak süreci daha sağlıklı atlatmanızı sağlar.
Kaynakça: