Bu yazıyı okuyorsanız, muhtemelen erteleme davranışınız yüzünden yetiştirmeniz gereken işlerler son dakikaya kaldı, stres seviyeniz çok yükseldi veya bazı fırsatları kaçırdınız ve bu durum sizi rahatsız etti. Bir an önce bir çözüm bulmak istiyorsunuz. Öncelikle ertelemenin ne olduğunu ve neden ertelediğimizi inceleyelim.

Erteleme Nedir?

Erteleme, belirli bir görevin yapılmasını geciktirmek veya daha sonraki bir zamana bırakmak anlamına gelir. Genellikle bir görevin zorluğu, hoşnutsuzluk yaratması veya kişinin motivasyon eksikliği nedeniyle ertelenir. Beyin zor ve büyük işler karşısında stres seviyesini arttırır ve tehlikede olduğunu düşünür. Bu nedenle zor bir görevi ertelemek, beynin stres seviyesini düzenlemesini ve tehlikeden uzaklaşmasına yardımcı olur. Aslında erteleme davranışı, beynimizin bizi stresten ve tehlikeden korumak için kullandığı bir yöntem.

Erteleme ertelemeye hastalık olarak bakmak yanlış bir yaklaşımdır. Sanılanın aksine erteleme bir hastalık ya da planlama sorunu değil, beynimizin tercih ettiği fizyolojik bir durumdur. Beynin uzun vadeli düşünme becerisi yetersizdir ve uzun vadeli hedeflere odaklanmak yerine kısa vadeli hedeflere odaklanma eğilimindedir.

Erteleme Türleri

1. Yapmak istemediğimiz ama yapmak zorunda kaldığımız işler: Bu işler bizi genellikle bizi en çok zorlayan erteleme türüdür.
2. Ufak tefek işler. Yapması bizi zorlamayacak genellikle basit ve kısa süreli işlerdir.
3. Kendimizle ilgili koyduğumuz hedefler. Bu hedefler “iyi bir yüzücü olmak istiyorum” gibi genel ve süresiz olduğu için bireye büyük gelen ve yapmakta zorlandığı hedeflerdir diyebiliriz.

Bu erteleme türlerinden bizi en çok zorlayan erteleme türü 1 numaralı olan ” yapmak istemediğimiz ama yapmak zorunda kaldığımız işlerdir”.

Erteleme Nedenleri?

Erteleme ile ilgili kendimize genelde ” Neden ertelemeciyim?” sorusunu sorarız ancak bu sorunun bize pek faydası olmaz. Kendimizi ertelemeci olarak etiketlememize ve onu bir kişilik özelliğimiz gibi görmeye başlarız. Ancak erteleme sorununuzu çözmek istiyorsanız kendinize “Neden ertelemeciyim?” sorusu yerine ” Neden yapmak istemiyorum?” sorusunu sormalısınız.

Bu sorunun cevabının altında ise genelde yetersizlik inancı, başarısızlık korkusu yatar. Birey başarısız olmak istemediği için erteler, erteledikçe suçluluk hisseder, yetersiz olduğunu düşünür ve kendini başarısız görmeye başlar. Erteleme davranışı ve başarısız olma inancı arasında böyle bir kısır döngü vardır. Bireyin başarısızlığını önceden kabul etmesi ise erteleme davranışının kalıcı hale gelmesine neden olur.

Erteleme Davranışının Etkileri

Erteleme, sadece görevlerin tamamlanmasını geciktirmekle kalmaz, aynı zamanda bireyin genel yaşam kalitesini de düşürebilir. Sürekli erteleme, kişide stres, anksiyete ve düşük özsaygı gibi olumsuz duygulara yol açar. Bu duygular, kişinin sosyal ilişkilerini ve iş performansını da olumsuz etkileyebilir. Erteleme alışkanlığı, uzun vadede kişinin profesyonel ve kişisel hedeflerine ulaşmasını engelleyebilir, dolayısıyla bireyin potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesini zorlaştırır.

Çözüm Önerileri

1. En zor ve büyük parçadan başlamak: Büyük görevleri küçük parçalara ayırmak, merdiven basamaklarını çıkmak gibi görevleri adım adım ilerlemek enerjinizi sürece yayacaktır. Böylece yolun başında tükenmemiş olursunuz.
2. Planları sürekli gözden geçirmek yerine harekete geçmek: Planlar yapılır ve defalarca gözden geçirilir, çünkü erteleme davranışında problem planlama sorunu olarak görülür. Aslında problem, planlama yapmakta oyalanmaktadır.
3. Büyük, tanımsız ve net olmayan hedefler yerine net, ulaşılabilir ve sınırları belli hedefler koymak: Bu, motivasyonunuzu artıracaktır.
4. Ödülü sona saklamak yerine sürece yedirmek: Ödüllerinizi hedeflerin içine ekleyerek görevlerinizi cazip hale getirebilir ve hedeflerinize ulaşma konusunda motivasyonunuzu artırabilirsiniz. Bu yöntem, beyninizi uzun süreli hedeflere odaklanmak konusunda motive eder.
5. Zaman yönetimi teknikleri kullanmak: Pomodoro Tekniği, zaman blokları oluşturma veya günlük/haftalık yapılacaklar listesi gibi yöntemler, işlerinizi planlamada ve takip etmede yardımcı olabilir.
6. Kendinizi ödüllendirmek: Her başarılı tamamlanan görev sonrası küçük ödüllerle kendinizi motive edin. Bu, beyninize olumlu pekiştirme sağlayarak erteleme alışkanlığını kırmanıza yardımcı olabilir.
7. Destek almak: Bir mentor, koç veya destekleyici bir arkadaş, erteleme alışkanlığınızı yenmede size rehberlik edebilir ve motivasyonunuzu artırabilir.

Erteleme alışkanlığından kurtulmak zaman ve çaba gerektirir. Ancak, yukarıdaki stratejileri uygulayarak bu alışkanlığı kırmak ve daha verimli, stres seviyenizi düşürerek hedeflerinize ulaşmak mümkündür.

Kaynakça: