Alışveriş bağımlılığı, en basit anlamda satın alma dürtüsünü kontrol edememe, aşırı harcama yapma ve aşırı zaman harcama olarak tanımlanabilir. Hatta alışveriş bağımlılığı bazen toplama ve biriktirme gibi bir alışkanlıkla da eş zamanlı gelişebilir.

Online alışveriş bağımlılığı ise bireyin ne kadar zengin olduğu ve ne kadar ürün veya hizmet satın aldığı ile ilgili değildir. Buradan hareketle; ihtiyacı olmadığı halde almasıyla, saatlerce online alışveriş sayfalarında gezinmesiyle, ürünleri saatlerce karşılaştırıp indirimli ürün aramasıyla ilişkilidir.

Normal düzeyde yapılan alışveriş ile alışveriş bağımlılığını tanımlamak ve farklılığını anlamak için iki tür alışverişten söz etmek gerekir, bunlar: İşlevsel ve hedonik alışveriştir.

Araçsal alışveriş: Çevrim içi alışverişin, keyifli bir eylemden çok, verimli, mantıklı ve gereksinim odaklı bilinçli olarak gerçekleştirilmesidir. Araçsal alışveriş yapan kişilerde ise bağımlılığın gelişmesi daha düşük bir ihtimaldedir.

Hedonik alışveriş: Hazza ve eğlenceye dayalı hedonik veya duygusal alışveriştir. Bu yüzden Hedonik; haz, zevk, hoş vakit geçirme, eğlence, oyalanma kavramları ile açıklanmıştır. Hedonist müşterilerin alışverişleri deneyimseldir. Bağımlılığın gelişmesi daha kolaydır.

Alışveriş Bağımlılığına Sürükleyen Sebepler

• Gerçek dünyanın sorumluluklarından ve problemlerinden kaçmaya sürüklemektedir.
• Öz güven veya öz saygı eksikliği, kendini beğenmeme, dürtüye direnme ve haz erteleme güçlüğü,
• Bireyselleşme, yalnızlaşma, depresyon, kaygı, stres, içe dönük, kişilik bozukluğu gibi psikolojik ve ruhsal sebepler.
• Motivasyon kaybı ve amaçsızlık, bireysel yatkınlık ve dönemsel zayıflık, kimlik arayışı, yetersiz sosyal olanaklar olarak karşımıza çıkmaktadır.

Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Belirtileri

• Zihnin alışveriş ile meşgul olması: Bireyin önceki alışveriş davranışı veya deneyimleri hakkında düşünmesidir.
• Alışveriş yaparken bunun engellenmesi (netin kesilmesi, aksaklık) halinde, sinirlilik, titreme gibi yoksunluk belirtilerinin oluşması.
• Alışveriş ile geçirilen zamanın bir sonucu olarak önceki hobi ve eğlencelere ilgi kaybının olması.
• Psikolojik problemleri ve zararlarını bilmesine rağmen aşırı derecede alışveriş yapmaya devam etme.
• Alışveriş konusunda (geçirilen zaman, alınan ürünler, harcamalar) aile üyelerine, çevresine ya da terapiste yalan söyleme.
• Olumsuz bir ruh halinden kurtulmak ya da rahatlatmak için alışveriş yapmak, alışveriş sitelerinde zaman geçirmek
• Alışveriş nedeniyle önemli bir ilişkiyi ya da işi kaybetme, iş performansında düşüş ya da akademik başarısızlık.

Etkileri Ve Sonuçları

• Anormal derecede yapılan alışveriş, fiziksel ve ruhsal olarak sorunlara neden olmaktadır.
• Aile ilişkilerinin veya yapısının bozulmasına sebep olmaktadır.
• Sosyal çevre, akademik ve iş başarısını olumsuz etkilemektedir.
• Uyku ve yeme problemlerine sebep olmaktadır.
• Kişinin zaman yönetimi gibi alanlarında problemlere yol açmaktadır.
• Bireylerin sorumluluklarını yerine getirmemesine yol açmaktadır.

Terapisi Ve Önemleri

Yaşam Tarzı

• Bağımlılığın gelişmesinde ve terapi sürecinde yaşam tarzı, ev ve iş ortamı oldukça önemlidir. Spor, sanat, müzik, kitap okuma gibi faaliyetler gündelik yaşama yer vermelidir.
• Ev dışı etkinlikler, açık hava gezmeleri ve aile ile geçirilen kaliteli vakitlerin sayısı arttırılmalıdır.

Eşlik Eden Bozukluklar

Bağımlılığa çoğu zaman dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, kaygı bozukluğu, depresyon, stres gibi başka psikolojik bozukluklar eşlik etmektedir.

Terapiler

• Öncelikle bağımlılığa ilişkin tüm detaylar ortaya çıkarılmalı, kişinin yaşam öyküsü incelenmelidir.

• Bu yüzden ; duygusal durumların ayırt edilmesi, sosyal beceri eğitimi, yinelemeyi önleme yöntemleri, alternatif davranışların ve ilgi alanlarının yeniden oluşturulması ve maruz bırakma gibi bazı süreçler izlenerek zihinsel, duygusal ve davranışsal açılardan tespit ve müdahale yoluna gidilmektedir.

• Bağımlılık terapisinde kullanılan Bilişsel Davranışçı Terapi, Motivasyon Odaklı, Realite Terapisi, Aile Terapisi, bireysel yaklaşımlar gibi bazı yöntemler oldukça etkilidir.

• Bağımlılık sorunlarında kullanılan birçok terapi yöntemi vardır. Oysaki etkili olanı ise bilişsel davranışçı terapi yöntemidir. Bu tür problemlerinin ortadan kalkması için kişinin terapiye isteği ve motivasyonu belirleyicidir. Bağımlılık problemlerinizde bir uzmandan yardım alabilirsiniz.