Dikkat, ilgili uyaranları seçebilme ve onlara yoğunlaşabilme yeteneğine denir. Dikkat sayesinde birey kendini ilgili uyarıcılara göre şekillendirir ve sonrasında karşılık verebileceği zihinsel sürece getirir. Bu zihinsel beceri çok önemlidir ve gündelik yaşantının her noktasında vazgeçilmez bir parçadır. Dikkat, duyular aracılığı ile ya da belleğe yerleşmiş bilgilerin bir kısmını daha sonra kullanmak için seçmeyi gerektiren bir süreçtir.
Dikkat davranışsal ve bilişsel bir sistemdir. Birey bir bilginin öznel veya nesnel bir kısmını seçer ve ona odaklanır. Bir yandan da bu bilgiye ait diğer yönleri göz ardı eder. Bu noktada odak ve algı kavramlarını açıklamak uygun olacaktır. Bireyin bir bilgiyi işlemlerken veya dışa yansıtırken bu durumu bozabilecek her dış uyarana karşı kendini soyutlaması durumuna odak denir. Algı ise duyuların aldığı bilgileri işlemleme için getiren ve işlemleyerek onlara anlam kazandıran bir kavram olarak açıklanmaktadır.
Bireyde odaklanma, karar verme, akıl ve mantık yürütme gibi diğer bilişsel süreçler de dikkatten etkilenmektedir. Bu bilişsel becerilerin doğru çalışması için de dikkat oldukça gereklidir. Bundan dolayı dikkat süreçlerinde oluşacak bir bozulma veya sıkıntı herhangi bir gündelik aktivitenin yapılmasını zorlaştırabilmektedir.
Dikkat Problemlerinin Kaynağı Nedir?
Dikkatin diğer becerilerin yolunda gitmesi için önemli bir faktör olduğundan bahsedilmişti. Ancak gün içerisinde dikkatin dalgalanmalar yaşaması ve seviyesinin değişmesi oldukça normaldir. Yorgunluk, stres, kaygı, madde kullanımı, yüksek ateş gibi durumlar dikkati etkileyen faktörlerdir. Fakat bunların yanı sıra bireyin günlük hayatında devam eden bir dikkati toparlayamama, odaklanamama durumu var ise burada bir dikkat probleminden bahsedebiliriz. Bu problem nörolojik temellidir ve geliştirilmesi gerekir.
Yaş Gruplarına Göre Çocukların Dikkat Süreleri Nasıl Değişir?
Okul öncesi eğitimi alan bir 3 ve 3.5 yaş çocuğu 3-8 dakika aynı konuda dikkatini sürdürebilmektedir. Etkinlik yaşına ve gelişimine uygun olduğunda ilgisini kaybetmeden bunu tamamlayabilmektedir.
4 yaşındaki çocuk yaptığı etkinliğe ilgisini sürdürebilmektedir. Dikkat süresi önceki yaşlara göre daha çok gelişmiştir. Çevreden gelen diğer uyaranları duymayabilir, görmeyebilir. Yani o bir oyuna dalmışken, siz ona seslendiğinizde, onu yemeğe çağırdığınızda sizi duymuyorsa sebebi bundandır. 4 yaş çocuğu tek başına bir etkinlikte dikkatini 7-8 dakika kadar sürdürebilmektedir. Eğer etkinlik onun için yeni ise dikkatini sürdürebilme süresi 15 dakikaya kadar çıkabilmektedir. Yaşına ve gelişimine uygun bir grupta ise 5-10 dakika kadar aralıksız oyunu sürdürebilmektedir.
5 yaşında bir çocuk ise dikkatini sürdürürken çok daha fazla dış uyaranı yok sayabilmektedir. Tek başınayken, ilgisini çeken bir etkinlik ise dikkatini 10-15 dakika kadar sürdürebilmektedir. Yaşına ve gelişimine uygun bir grup çocuk ile 10-25 dakika kadar oyunu dikkati dağılmadan sürdürebilmektedir.
Çocuk 6-7 yaşlarına geldiğinde tek başına ilgisini çeken bir etkinliğe 20-30 dakika kadar dikkatini verebilmektedir. Bu dönem genelde çocuklardaki dikkat gelişimi hızlanır. Bir önceki sene masa başında oturup bir etkinliğe 5 dakika bile dikkatini veremeyen bir çocuk 6 yaşına geldiğinde bir anda kendi isteğiyle masa başında oturup yarım saat kadar aynı etkinliği sürdürebilmektedir.