DİSLEKSİ (OKUMA GÜÇLÜĞÜ )

Disleksi; okuma, yazma, heceleme becerilerinin öğrenilmesinde görülen nörolojik farklılıktır. Öğrenme güçlüğü türlerinden biri olan disleksi bireydeki okuma sorununu ifade eder. Diğer öğrenme güçlüğü türleri; diskalkuli (matematik öğrenme sorunu), disgrafi (yazma güçlüğü), dispraksi/duyusal entegrasyon bozukluğu (ince motor becerilerde zorlanma) dur. Öğrenme güçlüğü zeka ile ilgili bir durum değildir. Yani disleksi ya da diğer öğrenme bozukluğu olan bireyler ne tembeldir ne de zekalarında bir kusur vardır. Bu bireyler genelde normal zekaya sahip olmakla birlikte bazı disleksili bireyler normalin üstünde zekaya da sahip olabilmektedir.

DİSLEKSİ TESTİ

Peki uzman tanıyı nasıl koyar? Tanının konulmasında; çocuğun ailesinden ve öğretmenlerinden alınan bilgi, çocuğun gelişimsel öyküsü, uzmanlar (psikologlar ve psikiyatristler) tarafından yapılan gözlem, psikogelişimsel testlerin önemi büyüktür. Uzman bütün bu bilgileri titizlilikle değerlendirilip değerlendirme esnasında bilişsel (zihinsel), akademik, nöro-gelişimsel ve psikolojik işlevleri inceler. Tanı için değerlendirmeyi yapan çocuk psikiyatristi gerekli gördüğü durumlarda nörolog ya da tıp uzmanlarından yardım alır. Tanı için kullanılan yardımcı testlerin içinde Wisc-r, Bender-Gestalt, Heat (sağ-sol dominans), Harris Lateralleşme, Gist-A (Görsel işitsel sayı dizileri) testleri yanı sıra saat çizim testi, okuma yazma becerilerinin incelenmesi yer almaktadır.

DİSLEKSİ BELİRTİLERİ

• Dislektik birey; yer-yön karıştırma, saatleri öğrenirken zorluk yaşama, çarpım tablosu ya da ritmik saymayı öğrenirken zorluk yaşar.
• Harfleri karıştırma (okurken benzer ses veren harfler; k-t, v-f, ğ-h, b-m / okurken benzer görüntü veren harfler; b-d, s-ş, b-p, u-ü, o-ö …vb.)
• Okurken ve yazarken hece, satır atlama vardır.
• Harfleri karıştırma, rakamları ters yazma vardır.
• Toplama ve çıkarma işlemini karıştırır.
• Bozuk bir yazıya sahip olma ve okuma yazmayı öğrenmede zorlanır.
• Okurken yazının bulanıklaştığında, gözlerinde ağrı hissettiğinden sıkça şikayetçi olur.
• Sesli okuma yaparken hem okuma hem de aynı anda anlama odaklanmada güçlük çeker.
• Okurken sık sık yerini kaybeder.
• Doğru okumak için heceleyerek okumaya çalışır.

NOT: Sıralanan belirtilerin hepsi bireyde görülmek zorunda değildir. Dislekside bireyler arasında farklılıklar da vardır. O yüzden disleksi tanısı olan iki ayrı bireyin farklı belirtiler göstermesi doğaldır.

DİSLEKSİ NEDENLERİ

Öğrenme bozukluğunun belirtileri tam olarak bilinmemekle birlikte yapılan araştırmalar sonucunda edinilen bazı bulgular şunlardır:

• Araştırmalara göre sorun katılımsal olabilir.
• Nörolojik fonksiyonlarda (bilgilerin giriş aşamasındaki bozukluklar, işlem aşamasındaki bozukluklar, bellek/depolama aşamasındaki bozukluklar, çıkış aşamasında bozukluklar gibi)
• işlev bozukluğuna bağlı problemler olduğu düşünülmektedir.
• Bilindiği üzere hamilelik döneminde, doğum ya da doğum sonrasındaki ilk aylarda meydana gelen bazı risk faktörleri “merkezi sinir sistemi”ni olumsuz etkilemektedir. Araştırmalar sonucunda bu şekilde oluşan beyin hasarlarının hafif düzeyde öğrenme bozukluğuna yol açtığı düşünülmüştür.

DİSLEKSİ TEDAVİSİ

Tedavi için bazı durumlarda psikiyatristler tarafından ilaç tedavisi uygulanmaktadır. Bunun yanı sıra bireyin akademik başarısını, sosyal hayatını , psikolojik açıdan (özgüven, okula ve çevreye uyum gibi) gelişimini desteklemek için disleksiyi destekleyen özel eğitim programlarından yararlanılmalıdır.

DİSLEKSİ EĞİTİMİ

Disleksiyi destekleyen özel eğitim;

fonolojik (hece çalışması)

farkındalık çalışmaları,

bellek güçlendirme egzersizleri,

okumayı güçlendirme çalışmaları,

hızlı ve akıcı okuma becerisine dayalı çalışmaları,

gelişim ve değişimi destek ve takip çalışmaları,

bireye özgü psikolojik destek çalışmaları

ve bu çalışmalar çerçevesinde kullanılan bir çok test, materyal, kitap,cihaz ya da oyun vb. destekleyici her türlü aracı kapsayabilmektedir.

Eğitimin amacı bireyin yaşadığı problemleri bütünsel olarak ele alıp

çocuk/yetişkinin hayatındaki disleksiye dayalı problemleri en aza indirgeyip yaşam kalitesini artırmak olmalıdır.

YETİŞKİNLERDE DİSLEKSİ

Disleksi genellikle bireyin ilkokul döneminde fark edilen bir öğrenme güçlüğü olmakla birlikte bazen daha ileri yaşlarda farkedilebilir. Bu aşamada tanı, tedavi ve destekleyici özel eğitim için kullanılacak yöntemler aynıdır. Disleksi belirtileri uygun programlarla desteklendiği sürece belirtiler hafifletilip bireyin yaşamını kötü etkilememesi sağlanabilir. Bunun yanı sıra belirtilerin bir kısmı yetişkinlik döneminde de görülmeye devam edebilir.

DİSLEKSİ ALFABESİ

“Disleksi Alfabesi” ; dislektik bireylerin alfabedeki harfleri nasıl gördüğüyle ilişkili farkındalık oluşturmak için geliştirilen ve bu amaçla ülkedeki okullara gönderilen bir çalışmadır. Bu çalışma tasarımcı Daniel Britton tarafından İngilizce olarak hazırlanmıştır.

DİSLEKSİ VE ÜNLÜLER

Disleksi özgül öğrenme bozukluklarının bir türüdür. Einstein, Edison, Churchill, Picasso, Walt Disney, Prens Charles … kendi alanlarında çok başarılı bu kişilerin ortak noktalarından biri olmuştur. Bu isimler dislektik bireylerin kendileri ve aileleri için umut ve ilham vericidir.